دکتر سید کامران یگانگی، عضو هیات علمی دانشگاه، بهره‌وری را نه یک فعالیت مناسبتی و تشریفاتی، بلکه جریانی مستمر، ملموس و مسئله‌محور در سازمان می‌داند که ریشه در فرهنگ‌سازی واقعی، مشارکت کارکنان و پیگیری مداوم مدیران ارشد دارد. به باور ایشان، ابزارهای نوین، استانداردهای مدیریتی و داشبوردهای هوشمند زمانی ارزش‌آفرین خواهند بود که به جای کاغذبازی و هشدارصرف، مستقیماً به شناسایی دقیق اتلاف‌ها، رفع ریشه‌ای مشکلات در صف و ستاد، و کاهش خطاهای فرایندی منجر شوند؛ تحولی که سازمان‌ها باید آن را با هدف‌گیری یک فرایند پراتلاف و مشخص از همین امروز آغاز کنند.
به گزارش روابط عمومی اداره کل غله و خدمات بازرگانی استان زنجان؛ بهره‌وری در زنجیره تأمین گندم، آرد و نان یکی از حیاتی‌ترین مباحث اقتصادی، راهبردی و امنیت غذایی در کشور و به تبع آن استان زنجان است؛ زیرا نان قوت غالب بخش عمده‌ای از جامعه را تشکیل می‌دهد و حجم قابل توجهی از منابع ملی (آب، زمین، انرژی و یارانه‌های دولتی) به آن اختصاص دارد.
هنگامی که هفته پدافند غیرعامل را گرامی می‌داریم، نگاه به زنجیره گندم، آرد و نان نباید صرفاً یک نگاه اداری یا بازرگانی باشد. همان‌طور که متخصصان مهندسی کشاورزی، صنایع و مدیریت زنجیره تأمین مانند دکتر کامران یگانگی تأکید دارند، بهینه‌سازی، هوشمندسازی و یکپارچه‌سازی این زنجیره، در حقیقت پیاده‌سازی پدافند غیرعامل در عمیق‌ترین لایه معیشت و آرامش روانی جامعه است. ایمن‌سازی این زنجیره یعنی تضمین اینکه هیچ تکانه داخلی یا خارجی نمی‌تواند سفره مردم را به مخاطره بیندازد.
به مناسبت قرارگیری در هفته پدافند غیرعامل واحد روابط عمومی اداره کل غله و خدمات بازرگانی استان زنجان گفت‌وگویی را با سید کامران یگانگی – عضو هیات علمی دانشگاه داشته که در ادامه مشروح آن را می‌خوانید؛
۱. جناب آقای دکتر یگانگی، با توجه به تجارب ارزشمند جنابعالی در ارزیابی و استقرار سیستم‌های بهره‌وری، به نظر شما بزرگ‌ترین چالش سازمان‌ها در «فرهنگ‌سازی و پایدارسازی چرخه مدیریت بهره‌وری» چیست و سازمان‌ها چگونه می‌توانند از رویکردهای مقطعی به فرایندهای مستمر ارتقای بهره‌وری برسند؟
یگانگی – عضو هیات علمی دانشگاه: به نظر من، بزرگ‌ترین چالش این است که بهره‌وری در بسیاری از سازمان‌ها هنوز یک فعالیت مناسبتی است؛ با بخشنامه آغاز می‌شود و با تغییر مدیر فروکش می‌کند. برای استمرار، باید هر اقدام مسئول مشخص داشته باشد، نتایج آن مرتب بررسی شود و مشارکت کارکنان در بهبود، در ارزیابی و پاداش آنان دیده شود. فرهنگ بهره‌وری زمانی شکل می‌گیرد که کارکنان ببینند پیشنهادشان شنیده می‌شود و به تغییر واقعی می‌انجامد.
۲. در حوزه زنجیره تأمین، انبار و توزیع کالاهای استراتژیک، چه شاخص‌های کلیدی عملکردی بیشترین نقش را در شناسایی و حذف اتلاف‌ها دارند؟ مدل‌های نوین ارزیابی بهره‌وری چگونه می‌توانند به بهبود فرایندهای نگهداری و توزیع نظیر کنترل ضایعات، رصد موجودی و هوشمندسازی پایش کمک کنند؟
یگانگی – عضو هیات علمی دانشگاه: میزان ضایعات و کسری، دقت موجودی، مدت ماندگاری کالا، دفعات کمبود، تحویل به‌موقع و کامل و هزینه هر واحد نگهداری و توزیع، از شاخص‌های مهم‌اند. البته باید کنار هم بررسی شوند؛ کاهش هزینه‌ای که به کمبود کالا یا افت کیفیت منجر شود، بهبود بهره‌وری نیست. تحلیل داده و ارزیابی فرایندها کمک می‌کند منشأ اتلاف مشخص شود؛ مثلاً بدانیم ضایعات ناشی از شرایط نگهداری است یا خرید بیش از نیاز. پایش هوشمند هم زمانی مؤثر است که هشدار آن به اقدام منتهی شود.
۳. به‌عنوان متخصصی که سال‌ها در حوزه سیستم‌های مدیریت یکپارچه و کیفیت فعالیت داشته‌اید، پیاده‌سازی استانداردهای مدیریتی، نظیر ایزو و مدل‌های تعالی، را تا چه اندازه تضمین‌کننده رشد واقعی بهره‌وری می‌دانید و مرز بین «مستندسازی صرف» و «بهره‌وری ملموس» کجاست؟
یگانگی – عضو هیات علمی دانشگاه: استانداردها می‌توانند نظم و شفافیت ایجاد کنند، اما داشتن گواهینامه به‌تنهایی تضمین‌کننده بهره‌وری نیست. مرز را باید در نتیجه دید: آیا زمان انجام کار، خطا، دوباره‌کاری و هزینه کاهش یافته و کیفیت خدمت بهتر شده است؟ اگر نتیجه قابل‌اندازه‌گیری نداریم، باید اجرای استاندارد را بازنگری کنیم. گاهی حذف یک فرم یا تأیید غیرضروری، از تولید ده‌ها سند ارزشمندتر است.
۴. بهره‌وری نیروی انسانی همواره ستون اصلی بهره‌وری کل عوامل است. سازمان‌ها چگونه می‌توانند نیازسنجی آموزشی و مهارت‌آموزی کارکنان صف و ستاد را به‌گونه‌ای پیوند دهند که خروجی آن مستقیماً در بهره‌وری فرایندها منعکس شود؟
یگانگی – عضو هیات علمی دانشگاه: نیازسنجی باید از مسئله واقعی کار آغاز شود. اگر خطای ثبت موجودی بالاست، ابتدا ببینیم مشکل از مهارت کارکنان است، نرم‌افزار یا روش کار؛ همه مسائل با آموزش حل نمی‌شوند. سپس آموزش صف و ستاد را حول همان فرایند مشترک طراحی کنیم و اثر آن را با کاهش خطا، زمان و دوباره‌کاری بسنجیم. تعداد دوره و ساعت آموزش کافی نیست؛ مهم این است که کارکنان پس از آموزش، چه کاری را بهتر انجام می‌دهند.
۵. در عصر کلان‌داده‌ها و تحول دیجیتال، ابزارهای هوشمندسازی و پایش برخط چه نقشی در ارتقای بهره‌وری و تصمیم‌گیری چابک مدیریتی ایفا می‌کنند و اولویت ورود این فناوری‌ها در سازمان‌های اجرایی کجاست؟
یگانگی – عضو هیات علمی دانشگاه: نقش اصلی این ابزارها، کوتاه‌کردن فاصله میان وقوع مسئله، تشخیص آن و اقدام مدیریتی است. اولویت را به فرایندهای حساس و پراتلاف می‌دهم؛ مانند کنترل موجودی، شرایط نگهداری، تعمیرات و توزیع. بهتر است از یک کاربرد مشخص شروع کنیم و نتیجه را بسنجیم. اگر داده معتبر نباشد یا مسئول رسیدگی به هشدارها معلوم نباشد، حتی پیشرفته‌ترین داشبورد هم کمک چندانی نمی‌کند.
۶. اگر یک مجموعه مدیریتی بخواهد از همین امروز پروژه ارتقای بهره‌وری را در سطوح مختلف آغاز کند، جنابعالی به‌عنوان گام نخست و اولویت‌دار، چه نقشه راهی را پیشنهاد می‌فرمایید؟
یگانگی – عضو هیات علمی دانشگاه: ابتدا یک فرایند مهم و مسئله‌دار انتخاب کنند؛ فرایندی که بهبود آن برای سازمان و خدمت‌گیرنده محسوس باشد. وضع موجود را اندازه بگیرند، دو یا سه اتلاف اصلی را مشخص کنند و برای اصلاح آن‌ها مسئول و زمان تعیین کنند. پس از سنجش نتیجه، روش موفق را تثبیت و به بخش‌های دیگر گسترش دهند. شرط پیشرفت هم روشن است: پیگیری مدیر ارشد و مشارکت کارکنانی که هر روز با آن فرایند سروکار دارند.