برنج گياهي با تنوع ونتيکي و توان سازگاري زيادي است. گونه زراعي مهم برنج oriza sativa l. است که داراي 24=2n کروموزوم مي باشد، يک گونه زراعي ديگر به نام oryza glaberrima steud وجود دارد، که در جنوب آفريقا کشت مي شود، اين گونه نسبت به گونه قبلي داراي قدمت و تنوع ونتيکي کمتري است.

گونه هاي وحشي زيادي از جنس oryza درجهان مشاهده شده که تتراپلوئيد و داراي28=2n کروموزوم مي باشند. ارقام و گونه هايo.nivara,o.rufipogon,sharma,shastry,griff از خويشاوندان نزديک برنج زراعي o.sativa l. مي باشند. o.rufipogon برنج وحشي دائمي و o.nivara برنج وحشي يک ساله مي باشد.

o.sativaاز گونه هاي مهم برنج است که در قاره هاي آسيا، اروپا، آمريکا کاشته مي شود، برنج هاي زراعي ايران از اين نوع اند. اين گونه داراي انواع مختلف به شرح زير مي باشد:

1- نوع اينديکا (indica )

از نوع هاي گرمسيري برنج است که درمقابل خشکي، بيماري و آفت مقاوم بوده و داراي ارقام مختلفي از نظر زمان رويش است. اين نوع، شامل برنج هاي دانه دراز و ساقه هاي بلند مي باشند که دربرابر ريزش دانه حساس هستند و درکشورهاي هندوستان، سري لانکا، تايلند و مالزي کشت مي شوند.

2- نوع واپونيکا (japonica)

از نوع معتدل برنج بوده و درمقابل سرما مقاوم است. اين نوع شامل برنج هاي ساقه نسبتاً کوتاه و دانه گرد بوده و درکشورهاي چين، کره، ژاپن، کاليفرنيا و کشورهاي اروپائي کشت مي شود.

3- نوع جاوانيکا (javanica)

از نوع هاي حد واسط برنج است. اين نوع برنج در کشورهاي اندونزي، فيليپين، تايوان و ژاپن کشت مي شود.

طبقه بندي واريته هاي برنج

واريته ها يا ارقام مختلف برنج از سوي سازمان خواربار و کشاورزي جهاني (fao) به اشکال مختلفي طبقه بندي مي شود، که ازنظر طول دانه به چهار گروه زير تقسيم مي شوند:

•  برنج هاي خيلي طويل که اندازه دانه آنها بيش از 7 ميليمتر هستند.
•  برنج هاي طويل که بين 6 تا 7 ميليمتر طول دارند.
•  برنج هاي متوسط که طول آنها بين 5 تا 99/5 ميليمتر است.
•  برنج هاي کوتاه که طول آنها کمتر از5 ميليمتر است.

در ايران نيز برنج را براساس طول دانه به سه نوع دانه بلند، دانه متوسط و دانه کوتاه تقسيم بندي نموده اند. به برنج هايي که طول دانه آنها بين 61/6 تا 0/7 ميليمتر باشد دانه بلند گفته مي شود و از مرغوبترين نوع برنج محسوب مي شود، برنج هائي که طول آنها بين 51/5 تا 6/6 ميلي متر است دانه متوسط و به برنج هايي که طول آنها از 5/5 ميليمتر کمتر باشد، دانه کوتاه گفته مي شود، اين نوع برنج ها از نظر تجاري ارزش کمي دارند.